“Sangha Tlangvuak”in Mizote vantlang nuna nghawng a neih dan leh tunlai huna a tangkaina”.
“Sangha Tlangvuak”in Mizote vantlang nuna nghawng a neih dan leh tunlai huna a tangkaina”.
I. Sawihawnna:
Sangha tlang vuak Mizote nuna a pawimawhna hi sawi tur tam tak a awm thei awm e. Hmanlai kan pi leh pute hunlaia, eizawnna ang khat, hausa leh rethei inthlauhna nasa lutuk awm hma hun a la nih avangin rual awhna nasa lutuk leh midangte ta it ngawih ngawihna boruakin Mizoram a la tuam hma hun, chhungkaw tinte lo neih-a eizawng vek an nih avangin an tul leh an awl a rual a, Lal leh upate pawhin vantlang tana tha si, hlimawm si tihtur an dap ruai thin. “Sangha Tlangvuak”te, ngawidawhte, khamkhuai lakte, leh thildangte hi Mizo tena intihhlimna angrenga an lo neih, khawtlanga an tih ho thin a ni. “Sangha Tlangvuak” pawh hi thal tui kam lai, chapchar awllen lai ni bawk si-ah an nei ber thin.
Khaw hrang hrangte hman dan leh kal phung a in ang diak diak kher lo thei a, mahse a tlangpuia an tihdan phung inang tlang kan sawi deuh ber ang a, tin “Sangha Tlangvuak”in khawtlanga nghawng tha a neihte leh nghawng tha lo a neih theihte tunlai hun a tangin kan thlir let anga, kan tunlai hun atana “Sangha Tlangvuak”in awmzia a neih dante; nei ve thin ta ila a that leh that loh dan turte kan sawi bawk dawn a ni.
II. “Sangha Tlangvuak”:
“Sangha Tlangvuak” han tih chuan khawtlanga “ru” hmanga sangha vuak tihna mai a ni thei awm e. “Sangha Tlangvuak” hi Mizo ten an chin than hun kan sawi mai thei lova, vailen hma hun enge maw chen atang tawh khan an lo chin thin tawh niin a lang a, vailen hnu leh kan rama kristianna a luh a Kohhran a din hnu thleng pawh khan khaw tin deuh thawin an la uar hle niin a lang. Khua a lo rei tak deuhva, chhungkaw hrang hrangte eizawnna a lo hran tak thluah hnuah hian hmanlai anga an hrat zualpui kha chu reh ta deuh niin a lang. Tun hnai thleng pawhin lui hnaih deuh khuate chuan an la ching zel niin a lang.
Mizote kha kan hriat theuh angin lo neia eizawng thin vek an ni a. Kum tawp-ah buh an seng zova, buhseng awllen an hman zawhah Lal leh Upa ten kumthara an ram theh tur an ti chiang thin. Kum a lo thar a lo vatin chhungtin an buai sang sanga, damlohna leh harsatna dang avanga khawtlang ruala vat zo ve hman lote pawh an vah zawhpui hnuah an vah chapte nisa hnuaiah phovin hal thei a nih hun thlengin an nghak ta thin a. Hetih hun lai hian chhung tinte an awl tlang viau va. A thenin thingai chheh tur thingte kitin kumtluana an hman tur thing an chhek khawl a, nula leh nu lam chuan an mutbu leh silhfen turte tahin an lo hmanhlel ve hle bawk.
Hetih hunlaia hian khaw thenkhat chuan sai ram chhuahte pawh an rel thin a. Lalin a khawnbawl Upate khawmin kha awllen hun chhunga khawtlang tihlim turin an tihawmte a zawt kuala an ti ti ho thin. Kum thenkhatah chuan Lal keh khawnbawlte chuan “Sangha Tlangvuak” an rawt kum a awm bawk thin. Sangha Talngvuak an rawt duh kum chuan Lal leh upate chuan an lui huala “Sangha Tlangvuak” tum khua an awm leh awm lohte an chhut chiang hmasa phawt thin a, a theih chin chinah an khaw thenawmte nena tul lova inhmuhmakna awm thei pumpelh hram hram an tum thin. Vantlang meuhva han vuak tur khawp atan chuan lui lian tawk tak, khaw chhung in tinte insem khawp sangha awm theina lui a nih ngei a ngai thin a, chuvangin lui lian hnaih ve lo khuate phei chu hla tak tak awm lui an tlangvuak tumte pawh a awm thin a ni. “Sangha Tlangvuak” an han rel a, an tlang than hmain Lal leh upa ten val upa hovin tlangval fel zual deuhte thlang chhuakin an vuak tum lui chu vuak tlak a nih dawn leh dawn lohte, chu luiah chuan a khawi lit enge tuam chi anga chi loh vang tihte thlithlai turin an tir hmasa phawt a. An mi tirhte an lo thlen veleh Lal leh Upate nen inhmukhawm lehin an sawi hova, a hun leh ni turte an sawi fel chauh thin.
“Sangha Tlangvuak” an rel fel hnuah chuan tlang an au tir a, chhung tinte lo in hma khua turin a hun leh ni turte an au hmasak tir thin a, chhungkuate pawh an inpuahchah ve sang sang thin. Sangha an vuak hma niin “ru” la turin tlangval fel rual an thawk chhuak a, “ru” a tan hian thil chi hrang hrang an hmang hlawm a, chungte chu-ngaihhih zung, kangtek pil, vang pil, hlingkhang pil, hlingsi rah, rulei zung, ruthei rah, hlingkhang kan tih bakah khian thenkhat chuan khang tih ringawt, hling nei lo chi a awm a, khang ngo leh khang sen a awm a, chung pawh chu an hmang ve thin bawk an ti, tin, ankasa pawh an hmang ve thin a ti a, mahse ankasa hi chu “Sangha Tlangvuak” atan meuh chuan an hmang lovin a rinawm. “Sangha Tlangvuak” ni tura na ruatlawk a lo thlen meuh chuan chhungkaw tin atangin tlangval emaw pa emaw pakhat theu an thawk chhuaka, an lui kalna tur a zirin zan hnih zan thum riakte emaw buhfai ei tur an pai a, an “ru” laksa nen an thawkchhuak ta thin a ni.
Lui an thleng a, Lal leh a khawnbawl upate zing atanga tel vete leh Val Upate chuan hma lak dan tur an han sawi hova. A thenin riah buk an lo sual a, a then tui chawi turin an liam a, a then thing ro tam tham tak, nakkin a an sangha man sa an repna tur an lo fawm khawm a, upa deuh hovin an sangha dahna tur pareng an lo tah bawk a, athen chawhmeh tur zawngin an vak chhuak bawk a, mahni tihawm tawk an hriaa, Val Upate tirhna tumna hnial lovin chak zawk awm hrimin phur takin an che sang sang thin a ni. Tumah awm mai mai tum an awm ngai lova, tirh ngai nih kha thil zahthlakah an ngai zawk thin. Ram lama chet chhuah hun hi tlangval fel leh fello an in-enthlakna ber pakhat a nih avangin fak phut vang ni si lovin fak phu-in tlangval apiang chu an che zung zung thin.
Ro an rel fel hnu chuan an “ru” ken chu lui hnar lamah an pu chho va, an deng/vaw sawp a, a thli luang chuan lui chu a hneh theih nan thenkhat luiah lutin an chen darh thin bawk. Tin, lui tui lo lut reng khan “ru” kha a tihdal hlauvin an la peng thin bawk. “ru”-in tui a hneh hun hi an nghak phawt thin a, “ru”-in a hneh ta maw tihah luiah chuan lutin sangha rui a but tawh mai han man kha thil nuam tak a tling thin a ni. Sangha an man sa kha an thiar khawm zel a, rual u deuh ten a repna tur an siamah khan an lo rep ro zel a, hlim takin hun an hmang thian a ni.
“Ru” hi an hman a zirin huat chi a awm a, ngaihhih an hman chuan a “ru”in a perna leh tuian han luh khan tuia “ru” awmin a kang ta thin a, an vung lek luk a, a thente phei chu mit phui vek khawpa vungte pawh awm theih an sawi bawk. Hlim takin hun an hmanga an mah zo tawha an inhriat hnuah lui hnar an tui lak pen chu an sah leh thin a ni.
An sangha man sate chu a inzat theuhvin an insem thin a, Lal emaw khawnbawl upa emaw an nih vangin tumna an chang tam bik ngai lo. “Sangha Tlangvuak” hi a khawtlanga vua an awm rualin tlang an autir a, a duh leh chakte chauh tana an tih tum a awm bawk. Khawtlanga tih a nih tum chuan kal ve lo chhungkuate pawh an kal loh chhan kha chhan tling a nih chuan an sangha semah hian an kep ve thin bawk.
Tin “Sangha Tlangvuak”ah hian khaw hmanlai chuan hmeichhe kal ve an rem ti ngai lo; tluan lohna ah an ngai. Hmeichhia an tel ve avanga tlaung loh ngawt thu chu awmin a lang lova upa ten eng emaw chhuanlam siamin hmeichhe tel ve an rem tih lohna chhan hi engemaw tak zawng a awm ngei a rinawm a ni.
“Sangha Tlangvuak” hi zan riaka tih a ni deuh zel a. Hemi chhung hi tlangvalte nuam tih hun chhung berte zinga mi a ni thin. Mizote khan intihhlimna lam hi an ngah lo viau mai a, tunlai angin fooball tornament leh inkel dangte an la nei meuh si lova, tlangval tha za, kei ka ni inti teng tawng tan chuan an tha za hrikthlakna tur hlimawm si Lal leh Upa ten rel chhuah na chang an lo hria hi a finthlak takzet a ni.
Sangha tlangvua an lo haw hi khaw kawt chhuahah khawtlangin zu nen an lo hmuak a, hah zu an lo zuk thin a. Hmanlai chuan sa pawh kut ni vang thla leh khual tha thlenni tih lohvah chuan ei ngai mang lo an nih avangin sangha rep tui tak mai eitur an nei thei tur kha an inlama mite pawh an lawmin an lo phur em em mai a ni. Tichuan, an sangha hawn sa chu tumah thlei bik awm lovin a khawtlangin mahni in theuvah an ei tlang leh ta thin a ni.
III. Bihchianna:
A. A Thatnate:
1. Vantlang intihhlimna atan a tangkai:
Mizote kha kumtluan maia hnuh la-a buai kumtin mai thin kha an ni a. Hunawl an neih ve chhunah kha chuan chen tur an mamawh ve a ni. Khawvela hnam hrang hrangte hian kan hunawl neih kan chen dan a inang lo hlawm thei ang a. Hnam fing hmasa apiangin hunawl hnawh khahna an nei tha a, Mizote tan pawh “Sangha Tlangvuak” hi chhungkaw eitur atana thawk chhuak chu ni mahse an hunlaia atan kha chuan intihhlimana a tling tlat a ni. Hunawl hman that loh chu khawtlang tan pawh sual a hring thei thin. Mizo nula leh tlangvalte chetsualna tam tak pawh awllen laia nula leh tlangval thingphur dun-ah a ni fo thin. An ha a lo dam a, an hman bawk si chuan sual a piang fo mai, hemi kawngah hian hunawl a tlangvalte awm mai mai tur venna leh tlangvalte tana boruak hlimawm tak mai Lal leh Khawnbawl ten an ngaihtuah thin hi a finthlak tak zet zet a ni.
Tin, Mizote kha khua leh khua inrun thin hnam an ni a, an inrun hun pawh kha chapchar awllen laite, favang awllen laite leh buh lak zawh awllen laite a ni tluangpui. Hetianga hunawl hnawhkhahna tha chi entir nan- Sai ram chhuah te, Ngawi dawh te, Kham khuai lak te, “Sangha Tlangvuak” tihte an ching hian a ram pum anga chhut chuan nasa takin an inrun tur kha a chhan himin a rinawm.
2. Thangthar zawkte tan inzirna a ni:
Mizote kha khawtlang inawpna fel tak hnuaia awm, nula leh tlangval, nu leh pa, naupang chena ziak awm si lova tihtur fel tak neia khawsa an ni. He an tihtur theu an tih hi chhungkaw kei leh bar zawn kawng mai bakah khawtlang inuhona leh khawtlang himna atan a tangkai em em a ni. Tlangval reng reng chu ram lamah leh in lamah tihtur fel tak nei an ni vek a, “Sangha Tlangvuak”naa an tel hian chu an tihtur tih kawnga an hriat ngai loh tam tak bakah val upa an lo nih ve huna an awmdam tur thlengin an zir nghal thin a. “Sangha Tlangvuak” hian mihring ze chher kawngah thui takin Mizo khawtlang tan kawng a sial a ni.
3. Khawtlang boruak a siamtha:
“Sangha Tlangvuak” tura chhuak khawmte tumah an mimal innghirnghona an chhawm zel a rem lova, inkawm ngeih ngai vak lote pawh hna khat thawk tlanga thahnem ngai taka an han chetla ho khan inhmelhriat tharna a siam a, inpawhna thar a piang chhuak lo thei thin lo a ni. Nula avanga inti thalo deuh emaw chhungkaw thila in hmelhuatna lo nei deuhte pawh inlungrual taka Upate leh Val Upate hnuaia an chet tlan a ngaih avangin an inkar boruak a siamtha sawt thei thin a, khawtlang inlungrualna kawngah “Sangha Tlangvuak” hian a thawh hlawk hle bawk a ni.
4. Khawtlang inhuhona a siamtha:
“Sangha Tlangvuak” hian Mizo khawtlang inawpna-ah nasa takin a pui a ni. “Sangha Tlangvuak” chauh lo pawh kan sawi tak hetiang deuhva ram chhuah hona thil hian Lal leh Upate leh Val Upate dinhmun a hrilhfiah nawn thin. Mi a lo chet mawi loh deuh leh midangte bula khawsak thiam lo deuh an awmin an zilhin an hau thin a, hei hian khawtlang inhuhona kawngah kori nasa takin a tu a ni.
5. Sem sem dam dam ei bil thi thi:
He ngaihdan hi pi pu chena Mizote throchhiah mawi leh dik em em mai chu a ni. “Sangha Tlangvuak”ah hian he ngaihdan hi atak ngeia an nunpui ngam zia kan hmu. Mi tumah an retheih avangin vantlangin an hmusitin an endawng ngai lo tih hi an thil insem dan atang hian a hmuh theih. Lal a ni emaw, Khawnbawl Upa a ni emaw, Val Upa a ni emaw, hmeithai fa emaw fahrah emaw pawh ni sela, an chan a inzat theu han hmuh hian dikna-in khawtlang nun-a ro a lo rel zia kan hmu a ni. Chuvangin, “Sangha Tlangvuak” hi Mizo nuna dikna vawnghimtu a ni kan ti thei ang.
B. A That tawk lohnate:
1. Hmeichhiate thliar bik an ni:
“Sangha Tlangvuak”a hmeichhiate kal ve phal loh an ni ngawt mai hi a chhan mumal tak kan hre mai thei lo va, mahse enge a chhan ni awmte i han chhui chin dawn teh ang:
a) Hmeichhiate hi thla tin hunbi nei thi nei thin an nih avangin tui a han luta han che vel ve reng tur chuan thianghlina kawngah a fel tawk lo deuh thei a. An thi neih hun hi inrual vek lem lo mahse thi nei apiang kal phal loh an tih chuan thi nei inpuang tura tihna tluk a nih dawn avangin a fel tawk si lova. Chuvangin Upate khan an zavaia hmerin tihsual awm lo thei ber ni a an ngaih angin an kal mai a ni thei.
b) Tin, hetiang hun ti hulh hulh-ah hian mihringte kan lo phurin pawisak nei mang lova khawsak mai mai a awl thin. Chuvangin mipat hmeichhiat kawnga invent zawh loh hlauh thawn thilah, a awm nem zawk leh thawhhlawk lo zawk an nih avangin an awltir ta mai pawh a ni thei.
c) Tin, an “ru” hman hi a “ru” a zirin vun hian a haw em em mai a. Ngaihhih-te an hman phei chuan an hmaite a vungin mipate pawh an serhte hian a pan phah thei a ni. Chutiang chu a nih avangin hmeichhiate phei chu tel ve se tui an dai lo thei dawn bik si lova, thil pawi tak awm thei tur lakah an inveng pawh a ni thei.
A enga pawh chu nise hmeichhia an nih avanga thlauhthlak ngawt khi tunlai thlirna, a bikin Pathian thu zirna mual atanga thlir let phei chuan thil fel tak a niin a lang lo. An tih ve awm tawk chu a awm ve zel turah ngai ta ila. Hmeichhe kal ve chu thuan lohna tih ngawt hi chuan pipute ngaihdan hi thiam a chanter tawk lo deuh chuan a lang a ni.
2. Nungchate hmakhua atan thil tha niin a lang lo:
“Sangha Tlangvuak” hian “ru” hmangin an vua a, an rui kha an man ta tihna a ni a. ‘An ti fo hleinem’ ti pawhin thiam kan tum a ni mai thei. Mahse, ti fo lo pawh ni sela “ru” hi tur a ni a, a mantute pawhin a kawchung an ei ngam lova an peih vek zel a ni. Chuvangin “ru” hi tui tam deuh hnuah len dalin an ruih hi reh lah mai thin anga sawina awm bawk mahsela “ru” hian an thanzelna leh an inthlahpunna kawngah nghawng chhia nasa tak a nei ngei ang tih a rin theih a ni. Tin, sangha lian deuh pawh man theih khawpa an rui a nih chuan a te deuh phei chu an thi dawn tih kha a chiang reng mai a. Chuvangin Nungchate hmakhua kan thlirsak dawn a nih chuan “Sangha Tlangvuak” kha thil tha niin a lang lo a ni.
IV. Tunlai atanga “Sangha Tlangvuak” Thlirna:
Hmanlai chuan “Sangha Tlangvuak” kha khawtlang tan chuan thil chhenfakawm leh nghahhlelhawm a tling a ni. An ei leh bar zawnna kawngte thlirin lo neiin an buai kumtluana, chutih laia sa ei theihna ni bawk;hlimawm bawk si chu lo nghakhlel ngawih ngawih mai ta pawh ni se thil awm tak a ni.
Kan tunlai hunah chuan intihhlimna kan ngah tawh lutuka, hlim ngaihna pawh kan hre tawh lo zawk niin a lang. Tin, a thu hrimah kan luite han thlir ila khawtlanga vuak tur khawpa tam sangha awmna lui hi a vang tawh khawpin a rinawm. Kan luite lah chu kan hrai uih ti tih tawh si a. Sangha chang pawh ni lovin luia thilnung awm zawng zawng deuhthaw kan tichereu chu a ni ta mai e. Duh pawh ni ila ti thei dihmunah kan ding tawh pawhin a lang lo.
Mahse, kan ti talh teh ang. “Sangha Tlangvuak”na tur lui chu awm se hmanlaia an tih dan ang chiahin Val Upate leh rual u zawkte zah kan zir lehna atante leh dikna leh taihmak inzirtirna atan ringawt pawh a tha tur. Kan thangthar zelah hian Mizo ten rohlu-a kan neih tlawmngaihna te, aia upa zah te, sem sem dam dam ei bil thi thi, kan tih thin angte hi a bo ta tial tialin a lang. Heng chhawmnun lehna tur hi kan ngaihtuah chu a ngeiin ka hria.
Tin, a hrim hrimah “Sangha Tlangvuak” kher lo pawhin vantlanga thawhchhuahna tur thil ngaihven thar fo hi chu a tul ta niin a lang. Mibo zawn nikhuate a nih ngawt loh chuan a khaw nawt a tlangvalte mahni khaw chhuhsana an chetchhuahna tur hi a awm ta meuh lo. Kan inkhawmpuite lah hi Kohhran mal thiltih chauh a nih avangin a huap zo hlei thei si lova. Engemaw kan khawtlang nun tihmasawna, tlangvalte khawtlang tana an tihtur hriattir thei chetchhuahna chu kan ngaihtuah chhuah leh chu a tulin a lang. Mahni inlum atanga rual ute thuchah dawnsawn ngawt zawngin kan insiam tha meuh dawnin a lang lo.
V. Tlipna:
Mizo khawtlang nun inawp fel tak mai atanga “Sangha Tlangvuak”na-a tel kha chu tlangval hnahkhat tan chuan a nuam chuan a rinawm a. He “Sangha Tlangvuak” hia tun thlengin Mizo khawtlangah hian hnuhma thui tak a la nei zel niin a lang. Sangha tlang kan la vaw zel chu ka ti lo. Mahse Mizote puipunnaa awmdan an inzirtirna hrang hrang an nunchhuhpuina theuh kha a mal mala lak chi a ni lova, a mal theuh thawhkhawm khan tun thlenga kan chhuan em em “MIZO NUN” hi a siam a ni. Chung zingah chuan “Sangha Tlangvuak” hi sawi hmaih chi a ni lo vang. Chuvangin “Sangha Tlangvuak” kha Mizo nun chawiliantu ka ti ngam sak a ni.
Comments
Post a Comment